Trong pháp luật hình sự Việt Nam, hành vi đưa hối lộ là hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm trật tự quản lý của Nhà nước được Bộ luật hình sự quy định về các yếu tố cấu thành tội phạm và hình phạt.
Tuy nhiên, nhằm khuyến khích người vi phạm tự giác khai báo, góp phần phát hiện và xử lý tội phạm tham nhũng, pháp luật vẫn quy định một số “trường hợp người đưa hối lộ được coi là không có tội hoặc có thể được miễn trách nhiệm hình sự ”.
Cụ thể như sau:
Theo khoản 7 Điều 364 Bộ luật Hình sự năm 2015:
“Người bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác, thì được coi là không có tội và được trả lại toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ.
Người đưa hối lộ tuy không bị ép buộc nhưng đã chủ động khai báo trước khi bị phát giác, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự và được trả lại một phần hoặc toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ.”
Quy định này thể hiện chính sách nhân đạo, phân hóa trách nhiệm giữa các trường hợp phạm tội khác nhau, đồng thời tạo cơ chế khuyến khích người vi phạm hợp tác với cơ quan chức năng trong phát hiện tội phạm.
Và theo khoản 6 Điều 2 Nghị quyết số 03/2020/NQ-HĐTP ngày 30/12/2020 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn:
“Chủ động khai báo trước khi bị phát giác” là trường hợp hành vi phạm tội đưa hối lộ chưa bị cơ quan có thẩm quyền phát hiện, chưa bị ai tố giác, nhưng người đưa hối lộ đã tự khai báo toàn bộ sự việc mà mình thực hiện.
Như vậy, quy định người đưa hối lộ có thể được coi là không có tội hoặc được miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp chủ động khai báo trước khi bị phát giác thể hiện chính sách hình sự linh hoạt, nhân văn và thực tiễn. Đây cũng là cơ chế pháp lý quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tham nhũng, bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật đồng thời tạo điều kiện cho người vi phạm có cơ hội khắc phục sai lầm và giảm thiểu hậu quả cho xã hội.
Việc hiểu rõ quy định này giúp cá nhân, tổ chức nhận thức đầy đủ quyền và nghĩa vụ pháp lý của mình, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng trong thực tiễn.